دیر عوض کردن روغن موتور چه بلایی سر موتور می‌آورد ؟ ۷ پیامد مهم

تعویض روغن موتور یکی از ساده ترین و در عین حال مهم ترین بخش های نگهداری خودرو است. با این حال بعضی رانندگان تصور می کنند تا زمانی که موتور صدای غیر عادی ندارد، چراغ روغن روشن نشده یا سطح روغن روی گیج مناسب است، می توان زمان تعویض را برای مدت طولانی عقب انداخت.

این تصور می تواند به مرور هزینه زیادی ایجاد کند. روغن موتور برای همیشه خواص اولیه خود را حفظ نمی کند و تحت تاثیر دما، فشار، اکسیداسیون، آلودگی و محصولات حاصل از احتراق به تدریج فرسوده می شود.

روغن موتور فقط برای لغزنده کردن قطعات داخل موتور نیست. این سیال باید اصطکاک را کاهش دهد، از قطعات در برابر سایش محافظت کند، بخشی از حرارت را انتقال دهد، آلودگی ها را در خود معلق نگه دارد و به تمیز ماندن بخش های داخلی موتور کمک کند.

بنابراین دیر عوض کردن روغن موتور می تواند چندین بخش از عملکرد پیشرانه را به صورت همزمان تحت تاثیر قرار دهد؛ حتی اگر در مراحل اولیه هیچ علامت واضحی برای راننده وجود نداشته باشد.

چرا روغن موتور به مرور کیفیت خود را از دست می دهد؟

محیط داخلی موتور یکی از سخت ترین محیط هایی است که یک روانکار می تواند در آن فعالیت کند. روغن در زمان کارکرد موتور دائما در معرض گرمای زیاد، فشار مکانیکی، ذرات حاصل از احتراق، بخارات سوخت و آلودگی های مختلف قرار دارد.

نقش روغن پایه در عملکرد روغن موتور

بخش اصلی روغن موتور را روغن پایه تشکیل می دهد. کیفیت و نوع روغن پایه روی پایداری حرارتی، رفتار روغن در دماهای مختلف و مقاومت آن در برابر اکسیداسیون تاثیر دارد.

اما حتی روغن های با کیفیت و تمام سنتتیک نیز عمر نامحدود ندارند و باید طبق شرایط استفاده و توصیه سازنده خودرو تعویض شوند.

افزودنی های روغن موتور چه می شوند؟

روغن های مدرن دارای مجموعه ای از افزودنی ها هستند که با عنوان Additive Package شناخته می شوند. این افزودنی ها می توانند شامل مواد شوینده، پخش کننده آلودگی، ضد سایش، ضد خوردگی، آنتی اکسیدان و اصلاح کننده ویسکوزیته باشند.

این ترکیبات ظرفیت نامحدودی ندارند و طی کارکرد روغن به تدریج مصرف یا تضعیف می شوند. بنابراین مناسب بودن سطح روغن روی گیج به تنهایی نشان نمی دهد که روغن همچنان کیفیت روز اول را دارد.

مهم ترین مشکلات دیر عوض کردن روغن موتور چیست؟

تاخیر بیش از حد در تعویض روغن می تواند مجموعه ای از مشکلات را ایجاد کند. شدت این مشکلات به نوع موتور، نوع روغن، شرایط رانندگی، کیفیت فیلتر و مدت زمان استفاده از روغن بستگی دارد.

1. افزایش اصطکاک و کاهش کیفیت روانکاری

مهم ترین وظیفه روغن ایجاد یک فیلم روانکار میان قطعات متحرک موتور است. میل لنگ، یاتاقان ها، میل سوپاپ، پیستون ها و بسیاری از قطعات دیگر با سرعت زیادی نسبت به یکدیگر حرکت می کنند.

فیلم روغن باعث می شود تماس مستقیم فلز با فلز تا حد ممکن کاهش پیدا کند. زمانی که روغن بیش از حد کار کرده باشد، خواص فیزیکی و شیمیایی آن می تواند تغییر کند و شرایط روانکاری از حالت مطلوب فاصله بگیرد.

افزایش اصطکاک الزاما به معنای خرابی فوری موتور نیست، اما می تواند سرعت فرسایش قطعات را بالا ببرد. این نوع آسیب معمولا تدریجی است و ممکن است زمانی مشخص شود که هزینه تعمیر بسیار بیشتر از هزینه سرویس منظم روغن باشد.

2. تشکیل لجن و رسوبات داخل موتور

یکی از مهم ترین مشکلات استفاده طولانی مدت از روغن، افزایش احتمال تشکیل Sludge یا لجن روغن است.

در اثر گرما، اکسیداسیون و ترکیب آلاینده های مختلف، روغن می تواند به مرور مواد غلیظ و چسبناکی ایجاد کند. این رسوبات ممکن است در کارتل، اطراف میل سوپاپ و مسیرهای گردش روغن تجمع پیدا کنند.

اگر میزان رسوبات افزایش پیدا کند، گردش صحیح روغن در موتور دشوارتر می شود و بعضی قطعات ممکن است روانکاری مطلوب دریافت نکنند.

استفاده از روغن موتور مناسب خودرو در کنار رعایت زمان تعویض، دو عامل مهم برای حفظ شرایط مناسب سیستم روانکاری هستند.

حتی روغن موتور با کیفیت نیز اگر بسیار بیشتر از بازه توصیه شده استفاده شود، نمی تواند برای همیشه ویژگی های اولیه خود را حفظ کند.

3. افزایش دمای کاری قطعات موتور

بسیاری از رانندگان خنک کاری موتور را فقط به رادیاتور، واتر پمپ و مایع خنک کننده مرتبط می دانند، در حالی که روغن موتور نیز در انتقال بخشی از حرارت قطعات نقش دارد.

روغن هنگام عبور از بخش های مختلف موتور بخشی از حرارت را جذب می کند. اگر روغن کیفیت مناسب خود را از دست داده باشد یا مسیر گردش آن به دلیل رسوبات محدود شده باشد، شرایط انتقال حرارت نیز می تواند تحت تاثیر قرار بگیرد.

افزایش دمای موضعی می تواند روند اکسیداسیون روغن را سریع تر کند. در نتیجه یک چرخه نامطلوب شکل می گیرد؛ روغن فرسوده شرایط سخت تری ایجاد می کند و دمای بیشتر نیز فرسودگی روغن را سرعت می دهد.

4. افزایش سایش یاتاقان ها و قطعات داخلی موتور

بسیاری از قطعات موتور با تلرانس های بسیار دقیق ساخته شده اند و برای عملکرد صحیح به فشار و فیلم مناسب روغن وابسته هستند.

یاتاقان های میل لنگ نمونه خوبی از این قطعات هستند. روغن میان سطوح فلزی یک لایه محافظ ایجاد می کند و از تماس مستقیم آنها جلوگیری می کند.

اگر کیفیت روغن، فشار روغن یا جریان روانکار از محدوده مناسب خارج شود، شرایط برای افزایش سایش فراهم می شود.

در مراحل اولیه ممکن است راننده هیچ علامت مشخصی احساس نکند؛ اما در طول زمان افزایش لقی قطعات می تواند به شکل صدای غیر عادی، کاهش فشار روغن یا مشکلات جدی تر موتور ظاهر شود.

5. افزایش فشار کاری روی توربوشارژر

در موتورهای توربوشارژ اهمیت کیفیت روغن بیشتر است. محور توربو با سرعت بسیار زیادی می چرخد و بخش های داخلی توربوشارژر برای روانکاری و کنترل حرارت به روغن موتور وابسته هستند.

توربوشارژر همچنین در نزدیکی مسیر گازهای بسیار داغ خروجی قرار دارد. به همین دلیل روغنی که در این قسمت گردش می کند باید مقاومت مناسبی در برابر حرارت و اکسیداسیون داشته باشد.

استفاده بیش از حد از روغن می تواند شرایط روانکاری توربو را تحت تاثیر قرار دهد، به ویژه اگر خودرو به شکل مداوم تحت بار بالا کار کند.

به همین دلیل در خودروهای توربو باید استاندارد روغن و برنامه سرویس توصیه شده توسط سازنده با دقت بیشتری رعایت شود.

6. کاهش عملکرد افزودنی های محافظ روغن

بخش قابل توجهی از عملکرد یک روغن مدرن به افزودنی های آن وابسته است.

مواد شوینده به پاک ماندن سطوح کمک می کنند، Dispersantها آلودگی ها را در روغن معلق نگه می دارند، مواد ضد سایش از سطوح فلزی محافظت می کنند و آنتی اکسیدان ها سرعت تخریب روغن را کاهش می دهند.

با افزایش کارکرد روغن، ظرفیت این افزودنی ها نیز کاهش پیدا می کند. بنابراین موتور در انتهای عمر روغن لزوما همان سطح محافظتی ابتدای دوره سرویس را دریافت نمی کند.

7. افزایش احتمال تعمیرات پر هزینه موتور

یکی از مهم ترین دلایل رعایت زمان تعویض روغن، پیشگیری از خرابی های بلند مدت است.

هزینه تعویض دوره ای روغن و فیلتر در مقایسه با تعمیر یاتاقان، میل لنگ، رینگ و پیستون یا توربوشارژر بسیار ناچیز است.

مشکل اینجاست که آسیب ناشی از روانکاری نامناسب معمولا در یک لحظه اتفاق نمی افتد. فرسایش می تواند برای مدت طولانی ادامه پیدا کند و زمانی آشکار شود که موتور به تعمیر اساسی نیاز دارد.

چه عواملی باعث می شوند روغن موتور زودتر فرسوده شود؟

دو خودرو با روغن یکسان ممکن است شرایط کاملا متفاوتی برای تعویض روغن داشته باشند. نوع رانندگی و محیط استفاده نقش زیادی در عمر روغن دارند.

رانندگی مداوم در ترافیک شهری

ترافیک سنگین، حرکت و توقف های مکرر و کار کردن طولانی موتور در دور آرام می توانند فشار بیشتری نسبت به رانندگی یکنواخت جاده ای به روغن وارد کنند.

ممکن است کیلومتر خودرو پایین باشد، اما موتور ساعت های زیادی روشن مانده باشد.

مسیرهای کوتاه و استارت های مکرر

اگر خودرو بیشتر برای مسیرهای کوتاه استفاده شود، موتور همیشه فرصت رسیدن به دمای کاری پایدار را پیدا نمی کند.

در چنین شرایطی رطوبت و بخارات سوخت ممکن است شرایط سخت تری برای روغن ایجاد کنند.

رانندگی در هوای بسیار گرم

گرمای زیاد محیط همراه با بار بالای موتور می تواند دمای روغن را افزایش دهد و سرعت اکسیداسیون را بیشتر کند.

رانندگی پر فشار و دور موتور بالا

شتاب گیری های مکرر، رانندگی اسپرت، حمل بار سنگین و کارکرد موتور در دور بالا می توانند فشار بیشتری بر روغن وارد کنند.

موتورهای توربوشارژ

موتورهای توربو معمولا شرایط حرارتی و مکانیکی سخت تری دارند. انتخاب روغن مناسب و رعایت زمان سرویس در این موتورها اهمیت بیشتری دارد.

هر چند کیلومتر باید روغن موتور را تعویض کرد؟

برای تمام خودروها نمی توان یک عدد ثابت مانند 5000، 7000 یا 10000 کیلومتر اعلام کرد.

بهترین مرجع، دفترچه راهنمای خودرو و برنامه سرویس اعلام شده توسط سازنده است. شرکت خودروساز معمولا علاوه بر ویسکوزیته، استاندارد مورد نیاز و فاصله سرویس را نیز مشخص می کند.

کیلومتر تنها معیار تعویض روغن نیست

دو خودرو ممکن است هر دو 7000 کیلومتر حرکت کرده باشند، اما یکی بیشتر در بزرگراه و دیگری عمدتا در ترافیک شهری استفاده شده باشد.

میزان فشار وارد شده به روغن در این دو خودرو یکسان نیست. به همین دلیل شرایط رانندگی باید همراه با مسافت در نظر گرفته شود.

زمان نیز در تعویض روغن اهمیت دارد

کم کار بودن خودرو به این معنا نیست که روغن می تواند برای چند سال بدون تعویض در موتور باقی بماند.

اکسیداسیون، تغییرات دمایی و رطوبت می توانند در طول زمان روی روغن تاثیر بگذارند. به همین دلیل سازندگان معمولا علاوه بر کیلومتر، بازه زمانی سرویس را نیز اعلام می کنند.

علائم دیر عوض کردن روغن موتور چیست؟

هیچ علامت واحدی وجود ندارد که بتوان فقط بر اساس آن پایان عمر روغن را مشخص کرد، اما بعضی نشانه ها می توانند نیاز به بررسی سیستم روانکاری را نشان دهند.

افزایش غیر عادی صدای موتور

اگر صدای موتور نسبت به گذشته تغییر کرده است، وضعیت و سطح روغن یکی از مواردی است که باید بررسی شود. البته افزایش صدا می تواند دلایل مکانیکی دیگری نیز داشته باشد.

روشن شدن چراغ فشار روغن

چراغ فشار روغن را نباید با چراغ یادآوری سرویس اشتباه گرفت.

اگر چراغ هشدار فشار روغن در زمان روشن بودن موتور فعال شود، باید موضوع را جدی گرفت؛ زیرا می تواند نشانه کاهش فشار روغن یا وجود مشکل در سیستم روانکاری باشد.

وجود رسوب یا لجن

مشاهده رسوبات غیر عادی در قسمت داخلی درپوش روغن یا بخش های قابل مشاهده موتور می تواند نیاز به بررسی بیشتر را نشان دهد.

در موتورهایی که سابقه سرویس مشخصی ندارند، وجود Sludge اهمیت بیشتری دارد.

آیا سیاه شدن روغن یعنی روغن خراب شده است؟

خیر. رنگ روغن به تنهایی معیار دقیقی برای تشخیص زمان تعویض نیست.

روغن موتور دارای مواد شوینده و پخش کننده است و بخشی از آلودگی ها را در خود نگه می دارد. همین موضوع می تواند باعث تیره شدن روغن شود.

در برخی موتورها، به ویژه موتورهای دیزلی، روغن حتی مدت کوتاهی پس از تعویض نیز ممکن است تیره شود.

از طرف دیگر، روشن ماندن روغن هم تضمین نمی کند که افزودنی های آن همچنان در بهترین شرایط قرار دارند.

آیا اضافه کردن روغن تازه جای تعویض کامل را می گیرد؟

خیر. اگر سطح روغن پایین باشد، باید روغن مناسب به مقدار لازم اضافه شود؛ اما این کار جایگزین تعویض دوره ای روغن نیست.

اضافه کردن روغن جدید فقط بخشی از روغن قدیمی را رقیق می کند. آلودگی ها، محصولات اکسیداسیون و افزودنی های مصرف شده همچنان در موتور باقی می مانند.

اگر سطح روغن مرتبا کاهش پیدا می کند نیز باید علت آن مشخص شود. نشتی یا روغن سوزی نباید فقط با اضافه کردن مداوم روغن نادیده گرفته شوند.

آیا همراه روغن موتور باید فیلتر روغن هم تعویض شود؟

فیلتر روغن وظیفه جذب ذرات و آلودگی های موجود در جریان روغن را بر عهده دارد. در بسیاری از برنامه های سرویس، تعویض فیلتر همزمان با روغن توصیه می شود.

استفاده از روغن تازه همراه با یک فیلتر اشباع شده نمی تواند بهترین شرایط را برای سیستم روانکاری فراهم کند.

به همین دلیل هنگام سرویس باید روغن و فیلتر به عنوان دو بخش مکمل یک سیستم در نظر گرفته شوند.

چطور روغن موتور مناسب خودرو را انتخاب کنیم؟

تنها تعویض به موقع کافی نیست و محصول استفاده شده نیز باید با موتور خودرو سازگار باشد.

ویسکوزیته SAE را بررسی کنید

اعدادی مانند 0W-20، 5W-30، 5W-40 یا 10W-40 نشان دهنده گرید ویسکوزیته روغن هستند.

انتخاب این گرید باید بر اساس توصیه سازنده خودرو انجام شود و نمی توان فقط بر اساس تجربه یک خودروی دیگر تصمیم گرفت.

استاندارد عملکرد روغن را بررسی کنید

استانداردهایی مانند API و ACEA اطلاعات مهمی درباره سطح عملکرد و کاربرد روغن ارائه می کنند.

برای انتخاب محصول، بهتر است حداقل استاندارد مورد نیاز موتور مشخص شود و سپس محصولات مطابق با آن بررسی شوند.

برای مطالعه دقیق تر درباره انتخاب ویسکوزیته، استاندارد و سایر نکات خرید، راهنمای راهنمای انتخاب و خرید روغن موتور می تواند اطلاعات تکمیلی در اختیار راننده قرار دهد.

اصالت روغن موتور اهمیت زیادی دارد

یک محصول ممکن است از نظر گرید و استاندارد برای خودرو مناسب باشد، اما اگر اصالت مشخصی نداشته باشد نمی توان به اطلاعات درج شده روی بسته بندی اعتماد کرد.

به همین دلیل روغن موتور بهتر است از فروشگاه ها و تامین کنندگان تخصصی خریداری شود.

مجموعه آرتمن کارکر محصولات مختلف نگهداری خودرو از جمله انواع روغن و روانکار را برای بررسی و انتخاب در دسترس قرار داده است.

اگر زمان تعویض روغن خیلی گذشته باشد چه کار کنیم؟

اگر زمان زیادی از آخرین سرویس گذشته یا سابقه نگهداری خودرو مشخص نیست، بهتر است وضعیت موتور قبل از انجام اقدامات غیر معمول بررسی شود.

روغن و فیلتر را تعویض کنید

در شرایط عادی اولین اقدام، استفاده از روغن مناسب و فیلتر با کیفیت بر اساس مشخصات موتور است.

در موتور بسیار کثیف بدون بررسی از شوینده قوی استفاده نکنید

اگر داخل موتور مقدار زیادی Sludge وجود داشته باشد، استفاده خودسرانه از شوینده های بسیار قوی همیشه بهترین انتخاب نیست.

جدا شدن حجم زیادی از رسوبات در مدت کوتاه می تواند فیلتر یا مسیرهای روغن را تحت تاثیر قرار دهد. در چنین شرایطی بهتر است روش سرویس توسط فرد متخصص تعیین شود.

علت کاهش سطح روغن را بررسی کنید

اگر همراه با تعویض دیر هنگام، سطح روغن نیز به طور قابل توجهی کاهش پیدا کرده است، احتمال نشتی یا مصرف روغن موتور باید بررسی شود.

چطور از فرسودگی زود هنگام روغن موتور جلوگیری کنیم؟

• روغن را بر اساس مشخصات اعلام شده توسط سازنده خودرو انتخاب کنید.
• بازه تعویض روغن را بدون دلیل طولانی نکنید.
• فیلتر روغن با کیفیت استفاده کنید.
• سطح روغن موتور را به صورت دوره ای بررسی کنید.
• نشتی روغن را نادیده نگیرید.
• چراغ هشدار فشار روغن را جدی بگیرید.
• شرایط سخت رانندگی را هنگام تعیین فاصله سرویس در نظر بگیرید.
• در موتورهای توربو به استاندارد و کیفیت روغن توجه بیشتری داشته باشید.
• چند روغن یا مکمل مختلف را بدون بررسی سازگاری به صورت تصادفی با یکدیگر ترکیب نکنید.

سوالات رایج درباره دیر عوض کردن روغن موتور

اگر چند هزار کیلومتر از زمان تعویض روغن گذشته باشد موتور خراب می شود؟

نمی توان یک عدد ثابت برای همه موتورها اعلام کرد. میزان ریسک به نوع روغن، طراحی موتور، شرایط استفاده و مقدار تاخیر بستگی دارد. بهتر است سرویس بر اساس برنامه سازنده انجام شود و تعویض روغن بدون دلیل برای مدت طولانی عقب نیفتد.

آیا دیر عوض کردن روغن باعث روغن سوزی می شود؟

روغن سوزی می تواند دلایل مختلفی مانند فرسودگی رینگ ها، مشکلات سوپاپ یا ایرادات دیگر داشته باشد. روانکاری نامناسب و افزایش سایش در بلند مدت می توانند شرایط قطعات را بدتر کنند، اما هر مورد روغن سوزی را نمی توان مستقیما به تاخیر در تعویض روغن نسبت داد.

آیا روغن تمام سنتتیک را می توان خیلی دیرتر تعویض کرد؟

روغن تمام سنتتیک معمولا از نظر پایداری حرارتی و مقاومت در برابر اکسیداسیون عملکرد خوبی دارد، اما بازه سرویس آن همچنان باید بر اساس توصیه سازنده خودرو، مشخصات روغن و شرایط رانندگی تعیین شود.

آیا تعویض روغن زودتر از موعد به موتور آسیب می زند؟

تعویض زودتر روغن معمولا آسیبی به موتور وارد نمی کند، اما اگر بدون نیاز انجام شود هزینه نگهداری و مصرف منابع را افزایش می دهد. بهترین رویکرد، رعایت برنامه سرویس متناسب با خودرو و شرایط استفاده است.

جمع بندی

دیر عوض کردن روغن موتور ممکن است در ابتدا هیچ نشانه آشکاری ایجاد نکند، اما به مرور می تواند شرایط روانکاری داخل موتور را از حالت مطلوب خارج کند.

افزایش اصطکاک، تشکیل لجن و رسوبات، افزایش دمای قطعات، کاهش عملکرد افزودنی ها، افزایش سایش و فشار بیشتر بر بخش هایی مانند توربوشارژر از مهم ترین پیامدهای استفاده بیش از حد از روغن هستند.

در مقابل، تعویض منظم روغن و فیلتر یکی از کم هزینه ترین اقدامات پیشگیرانه در نگهداری خودرو است. هزینه یک سرویس دوره ای بسیار کمتر از تعمیر یاتاقان، میل لنگ، توربوشارژر یا بازسازی کامل موتور خواهد بود.

در نهایت نباید برای همه خودروها یک عدد ثابت به عنوان زمان تعویض روغن در نظر گرفت. توصیه سازنده، نوع روغن، استاندارد مورد نیاز موتور، شرایط آب و هوایی، نوع رانندگی و میزان فشار وارد شده به موتور همگی در تعیین بازه سرویس موثر هستند.

اگر روغن مناسب انتخاب شود، اصالت محصول مشخص باشد، سطح روغن به صورت دوره ای کنترل شود و تعویض روغن و فیلتر در زمان مناسب انجام شود، سیستم روانکاری می تواند شرایط بسیار بهتری برای محافظت از قطعات داخلی موتور در طول عمر خودرو فراهم کند.